Gevaren

Het inademen van kwartsstof kan ernstige longaandoeningen veroorzaken. Diep in de longen kunnen de kwartsstofdeeltjes bindweefselvorming veroorzaken. Dat wordt longfibrose of ook wel stoflongen (of silicose) genoemd. Het longweefsel kan dan minder zuurstof opnemen en wordt minder elastisch. Dat kan betekenen dat werknemers bij inspanning kortademig en benauwd worden, gaan hoesten en last krijgen van pijn op de borst.
Hoe meer stof is ingeademd, hoe meer schade er ontstaat en die schade is niet meer te herstellen. De beschadiging van de longen gaat namelijk door. Het verraderlijke is dat de meeste mensen er in eerste instantie niet eens zoveel van merken. Pas op latere leeftijd krijgt men er echt last van.

Kwartsstof is opgenomen in de lijst van kankerverwekkende stoffen, blootstelling aan kwartsstof kan longkanker veroorzaken.

In de branche wordt het risico van blootstelling aan respirabel stof en kwartsstof onderkent bij werkzaamheden zoals onderhoud, vernieuwing en nieuwbouw van het spoor. Hierbij kan gedacht worden aan afgraven en lossen ballast, werken met stopmachine, kettinghor en ballastafwerkmachine.

Naar aanleiding van bovenstaande, en het feit dat de Inspectie SZW het aspect kwartsblootstelling als speerpunt hanteert, heeft het bestuur van de Stichting Arbeidsomstandigheden en Spoorwegveiligheid (SAS) onderzoek gedaan naar de kwartsproblematiek in de railinfrabranche.

Om de kwartsproblematiek in kaart te brengen is door de SAS een plan van aanpak opgesteld en uitgevoerd met daarin de volgende stappen. De doelstelling van de metingen is om de blootstelling van de medewerkers aan respirabel stof en kwartsstof vast te stellen:

  • Er is vastgesteld bij welke werkzaamheden en bij welk materieel er kwartsstof vrijkomt;
  • De aanwezige gegevens m.b.t. blootstelling aan kwartsstof (meetrapporten) zijn geinventariseerd en geactualiseerd;
  • De gegevens m.b.t. de blootstelling aan kwartsstof per machine/werkmethode/situatie zijn beoordeeld en vastgelegd;
  • Op basis van werkbezoeken is een door I-SZW beoordeeld en akkoord bevonden een meetplan opgesteld.
  • Metingen zijn uitgevoerd conform NEN-EN 689 van vooraf vastgestelde worst case situaties.
  • Metingen zijn uitgevoerd voor die werkzaamheden/processen waar geen gegevens van bekend zijn of waar de meetgegevens gedateerd van zijn;
  • Meetresultaten zijn verwerkt en beoordeeld. Op basis van de meetresultaten zijn beheersmaatregelen voor zowel de korte termijn als de lange termijn vastgesteld.
  • De blootstelling is in kaart gebracht voor worst case situaties middels persoonsgebonden metingen, plaatsgebonden metingen en metingen van de achtergrondwaarde.  Zie foto’s
  • De gemeten concentraties respirabel stof en kwartstof zijn getoetst aan hun respectievelijke grenswaarden.


Op basis van deze toetsing zijn korte en lange termijn maatregelen vastgesteld.
Voor de korte termijn is het noodzakelijk om ballast nat te storten. Dit kan met behulp van de ‘stofarme’ trein van RailPro en nat maken van de ballast in fassen of bigbags.

Er moet gekeken worden naar nieuwe innovaties (voor bijvoorbeeld het nat maken van de ballast of het aanpassen van GMG), met als doel verlaging van de blootstelling aan kwartsstof. De (middel)lange termijn acties zullen door de branche (SAS) tevens beoordeeld worden op het introduceren van nieuwe risico’s en de wijze waarop deze al dan niet beheerst worden. Zo nodig zullen aanvullende beheersmaatregelen worden vastgesteld.

Innovaties en ontwikkelingen in de Branche op het gebied van bronaanpak betreft onder andere:

  • de verdere ontwikkeling van een ballastdouche, waarbij de ballast voor bewerking nat wordt gespoten met water. Bijvoorbeeld ballast in bigbags en ballast op Fassen;
  • inzet van de ‘stofarme’ trein van RailPro;
  • de ballast nat maken tijdens het storten vanuit FCCPP’s middels een waterinstallatie op de werktrein;
  • machines (GMG) voorzien van een sproei-installatie (is grotendeels al ontwikkeld), waarbij de ballast eerst nat wordt gemaakt voordat deze bewerkt wordt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de stopmachines, de ballast afwerkmachines en de KROL met ballastzuiger.


Bij het gebruik van water dient schoon koud water gebruikt te worden met een temperatuur onder de 20 graden C. Dit om de legionellabacterie* te voorkomen. Bij voorkeur voorafgaand aan de werkzaamheden de tanks opnieuw vullen met nieuw water.

Bij gebruik van slootwater is het noodzakelijk te meten op aanwezigheid van andere biologische agentia. biologische agentia ‘ Arbo spoor(t)!’

*De legionellabacterie is alleen gevaarlijk na vermenigvuldiging. Dat gebeurt in water met een temperatuur tussen 20 en 50°C. Boven de 60°C gaat de bacterie dood. De legionellabacterie vermenigvuldigt zich alleen als het water niet doorstroomt, maar langdurig blijft stilstaan in 'dode' hoeken. Sterke doorstroming van water kan aangroei van de bacterie voorkomen. http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/legionella

Collectieve en individuele maatregelen zijn onder andere:

  • uitrusten van machines met airco en overdruk unit met P3-stoffilter;
  • aanpassen van huidige processen en deelactiviteiten van deze processen, zodanig dat er een wezenlijke verlaging plaatsvindt van de blootstelling aan (kwarts)stof en het personeel minimaal wordt blootgesteld aan respirabel stof en kwartsstof.